تنها دویدن ، نادر خلیلی

  

درباره پروفسور نادر خلیلی

مبدع طرح خانه های سرامیكی (سیستم خاك و آتش)‌ و

 ابرخشت (كیسه‌های شنی)

 

«در نیمه راه زندگی از رقابت ها دست شستم و با گامهایی آرام با رؤیاهایم به راه افتادم، رؤیایی درباره ساختن یك خانه ساده خانه ای كه به دست انسان و با اركان اصلی این جهان بنا شود. آب، باد، خاك و آتش . خانه ای با خاك و خشت و آتشی افروخته در آن كه خشت ها در هم آمیزد و دیواره ای سنگ گونه پدید آورد و سرانجام این رؤیاهایم را در عالم حقیقت لمس كردم بدون مسابقه دادن با كسی جز خودم...».

 

 

زندگی حرفه‌ای

خلیلی متولد سال ۱۹۳۶ در ایران، تحصیلات خود را پس از زادگاهش در ترکیه و سپس ایالات متحده آمریکا ادامه داد و به پایان رساند. او از سال ۱۹۷۵ به معماری خشتی علاقه‌مند شد و در برنامه توسعه کشورهای جهان سوم به عنوان مشاور در سازمان  UNIDO  یا سازمان توسعه صنعتی ملل متحد به فعالیت پرداخت.

در سال ۱۹۸۴ انجمن معماران آمریکا در ایالت کالیفرنیا جایزه "تبحر در فن آوری" را به خاطر ابداع خانه‌های سرامیکی به او اهدا کرد.

در سال ۱۹۸۷، سالی که از سوی سازمان ملل به نام سال جهانی سرپناه نامگذاری شده بود، پروژه نادر خلیلی به نام "خانه برای بی‌سرپناهان" به طور مشترک مورد توجه و قدردانی سازمان ملل متحد و همچنین دپارتمان توسعه مسکن و شهرسازی آمریکا قرار گرفت.

در سال ۱۹۸۴ زمانی که سازمان ملی هوانوردی و فضایی آمریکا، ناسا، فراخوانی برای طراحی خانه و اقامتگاه در کره ماه و مریخ اعلام کرد، خلیلی فرصت مناسبی برای توسعه ایده‌های خود در مورد فرم‌های ساده و در عین حال مقاوم پیدا کرد. او در طرح‌های پیشنهادی خود به ناسا، با مطالعه بر معماری مناطق یزد و کاشان نشان داد، چگونه بدون آنکه نیاز به حمل مصالح از کره زمین به جای دیگری باشد می‌توان از همان خاک موجود در محیط اطراف، متنوع‌ترین و مقاوم‌ترین ساختارهای معماری را به وجود آورد.

خلیلی در بیش از 20 سال حضور مداوم خود در ایالات متحده، در بنیادها و مؤسسات مختلف (كه اكثراً هم خودش بنیانگذار آنها بوده ) مثلGeltaftan, SCI-‌‌Arc   و مؤسسه هنر و معماری خاك كالیفرنیاCal-‌‌arth  و... همواره دغدغه معماری خاك را داشته و در یك كلام عشق خود را به عظمت بازگشت به عناصر دیرآشنای فرهنگ شرقی - ایرانی ( آب و باد و خاك و آتش ) به اثبات رسانیده است؛ او هم شرق و هم غرب را خوب می‌شناسد. حضور خلیلی در ایران را می‌توان دوران آموختن از آموزه‌های معماری بومی ایران دانست؛

بعد از فاجعه بم با ناگفگتگویی با خلیلی انجام شد و مطلب با عنوان  " ما بم را باز سازی می كنیم " به چاپ رسید، پیشنهاد جالب خلیلی در روزنامه ایندیپندنت:

1000 سرباز و 100 دانشجوی معماری در اختیار من قرار دهید، ما بم را دوباره خواهیم ساخت…

که متاسفانه پیشنهادات وی مورد پیگیری و استفاده قرار نگرفت و نامه های او به سازمان ذی ربط بی جواب ماند.

  

آشنایی با سیستم  :: ابرخشت ::

 پایه و اساس ساختاری سیستم ابرخشتSuper Adobe بر كیسه‌های شنی با درازای قابل تنظیم قرار گرفته‌است. این امر از یك طرف باتوجه به دسترسی به این نوع مصالح بدون مشكل عمده، موجبات تسهیلات در همه‌گیر شدن سیستم را فراهم كرده است و

از طرف دیگر باتوجه به انعطاف‌پذیری فرمی، به طرح معماری، قابلیت مانور را در زمینه شكل‌دهی انحناهای زیبا،‌ موتیوهای طبیعی و ساختار یك پارچه را می‌دهد، این همه به معنای توانایی استفاده از قالب و قاب برای شكل دادن، پیچ و تاب دادن فرم‌ها و بهره‌گیری از روند طراحی آلی یا ارگانیك در عین لحاظ شدن ویژگی‌های لازم به جهت سازه‌ای است. در یك كلام با روشی بسیار ساده ساختن یك خانه از دیوارها و سقف و پی و در كل آنچه " سفت كاری " می‌نامیم به طور كامل با این روش، قابل اجرا است.

نحوه اجرا بسیار ساده است، ابتداپلان یا نقشه خانه مورد نظر و در ابعاد مطلوب تهیه می‌شود. برای این منظور، نادر خلیلی خود تعدادی نقشه با تعداد اتاق‌ها و قابلیت‌های متنوع را پیشنهاد می‌كند، ولی در نهایت طراح یا سازنده بنا در این زمینه قدرت انتخاب نیز دارد. بعد از انتخاب پلان، نوبت به پیاده كردن آن بر روی زمین مورد نظر برای ساخت می‌رسد، بعد از این مرحله، ردیف اول از ابرخشت روی پلان جاگذاری می‌شود. كیسه‌هایی كه معمولا به صورت استاندارد برای این هدف منظور شده‌اند در حین جاگذاری، با خاك مرطوب پر و كوبیده می‌شوند و با روش بنایی "زنجیره پیوسته"  (running bond)  روی هم قرار می‌گیرند. در این بین، بین هر دو لایه از ابرخشت بعد از كوبش لایه پایینی، برای مهار كردن نیروهای كششی، دو ردیف سیم خاردار قرارداده می‌شود، هدف از این كار ایجاد نوعی سازه خود پشتیبان مقاوم در برابر نیروهای كششی است.

ابرخشت، به راستی بسیار ساده است! همه چیز تقریباً در محل تأمین می‌شود و نیروی متخصص هم لازم نیست؛ مصالح خاك است و كیسه شن و سیم خاردار. كیسه‌هایی كه طویل‌تر از كیسه‌های معمولی (مثلاً كیسه برنج قبل از بریده شدن) هستند با خاك پر می‌شوند، البته سیم‌های خاردار در بین این نوارهای فتیله‌ای كیسه شن، نقش اتصالات را بر عهده دارند و نیروهای كششی و جانبی را خنثی می‌كنند.

ویژگیها و کاربرد روش سرپناه گلین با کیسه خاک

الف) امكان استفاده در مناطق جنگ زده یا خسارت دیده زلزله

یكی از كاربردهای این روش، ساخت سر پناه  برای خسارت دیدگان جنگ و زلزله است . این روش با سرپناه  موقت مثل  چادر یا حتی كانكس تفاوت داشته و به عنوان روشی دائمی تر از آنها محسوب می شود .

   ب) مقاومت در برابر سرما و گرما

یكی از ویژگیهای مثبت این طرح، به دلیل استفاده از دیواره های خشتی و شكل خاص بنا ، مقاومت در برابر سرما و گرما و مصرف انرژی پایین است ؛ نكته ای كه ضعف همه روشهای دیگر سرپناه های  موقت می باشد .

ج)  تكنولوژی پائین و اجرای سریع

استفاده از در دسترس ترین مصالح یعنی خاك و تكنولوژی پائین یك ویژگی مثبت این طرح است ، ویژگی كه به خصوص در نقاط دور دست یا در شرایط پس از زلزله یا جنگ كه حمل و نقل و تولید  مصالح  و توزیع برق در مناطق آسیب دیده مختل شده است كاربرد دارد. با این روش می توان با كمك  اهالی هر خانه حداكثر در طی یك هفته یك  سرپناه مقاوم و مناسب اجرا كرد .

 

   

 

  د) مقاومت در برابر زلزله

به دلیل شكل خاص این بناها و نحوه انتقال نیرو به صورت  فشاری؛ این ساختمان در برابر زلزله  مقاوم است . این روش در ایلات متحده به عنوان یك روش ضد زلزله مورد تصویب قرار گرفته شده و آئین نامه ای نیز برای آن تدوین شده است .

 

جریان و تهویه هوا

تقریباً از سال 1948 است كه بحث سكونت درخارج جو زمین وخصوصاً ماه ومریخ بخش مهمی ازمطالعات و پژوهشهای خلیلی را تشكیل می دهد. در همین سال طرح او برای ساخت مسكن در ماه با سیستم ابرخشت و گلتافتن در ناسا مطرح می شود و از آن زمان او از اعضای تیم تحقیقات طرح سكونت و ساخت و ساز در ماه است. پروفسور خلیلی در سال 1991 موسسه ی  Cal-Earth  را در بیابان های هسپریا در كالیفرنیا بنیاد نهاد. Cal-Earth  موسسه ی آموزشی و پژوهشی ای است كه درآن او و همكارانش تحقیقات و آزمایشهای خود را بر روی نمونه های ابرخشتی و گلتافتن ادامه می دهند.

جایزه آقاخان

 

این جایزه را شاید بتوان مشهور ترین جایزه معماری جهان دانست كه از بیش از 20 سال گذشته و سال‌های سال است به كارهایی داده می‌شود كه دارای اثری ویژه علی الخصوص در جهان .اسلام هر 3 سال یكبار به عده‌ای داده می‌شود ، جایزه ۵۰۰ هزار دلارى بنیاد آقاخان بین كسانى كه در ساخت و پیشبرد هر پروژه بیشترین سهم را داشته اند از آرشیتكت تا استادان بنا تقسیم مى شود. مراسم رسمى اهداى جوایز روز ۲۸ نوامبر در گنبد همایون در هند با حضور نخست وزیر دنموهان سینگ و شخص آقاخان رهبر اسماعیلیه برگزار شد.

 

 

 

برنده بودن جایزه ای آقاخان كه همان‌طور كه اشاره كردید حتی در جهان و نه فقط كشورهای مسلمان چه بسا در جایگاه نخست قرار دارد، را چگونه ارزیابی می‌كنید و مسئولیتی را كه به همراه دارد، به قول معروف احساستان چیست؟!

 

 

در اصل این جایزه نیز تأییدی است بر راهی كه 30 سال است آن را تعقیب می‌كنم؛ من پیش از این نیز جایزه انستیتو معماران ایالات متحده و تقدیر نامه سازمان ملل را نیز چند جایزه دیگر را دریافت كرده ام و جایزه آقا خان نیز در ادامه كارم به لحاظ اینكه موید بر درست بودن اندیشه است و در عین حال در همه جا نام ایران و معماری ایران برده می‌شود ارزشمند است.

 

و می بینم
دف را
بر روی بال موج
چه آرام! چه زیبا!
و در میانهً دف
  ، مشتی است خاکستر کمرنگ و عجیب

 

 

پایان...

 

سایت خبری تحلیلی خبرامروز
نوشته شده در تاریخ جمعه 26 مهر 1387    | توسط: مهشید معتمد    | طبقه بندی: مقالات، معرفی معماران،     | نظرات()